
«دین داغترین موضوع در کتابها و اپلیکیشنهاست و نسل Z پیشران آن است»
نویسنده: پاملا دانزیگر (Pamela N. Danziger)، نویسنده ارشد فوربس در حوزه خردهفروشی | تاریخ انتشار: ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۴مهر ۱۴۰۵)
مقالهای که پاملا دانزیگر در ستون خردهفروشی فوربس نوشته، یادداشتی تحلیلی است که موضوع دین را از زاویه بازار و کسبوکار نگاه میکند، نه از منظر جامعهشناسی دین؛ و همین نکته در ارزیابی آن اهمیت دارد. ادعای اصلی نویسنده این است که نسل Z نهتنها از دین فاصله نگرفته، بلکه به سمت آن بازمیگردد. او برای این ادعا به سه نشانه تکیه میکند: افزایش فروش کتاب مقدس، بیشتر شدن مطالعه هفتگی آن، و رشد سریع اپلیکیشنهای دینی. نویسنده خود میپذیرد که شواهد پیمایشی درباره «احیای دینی» محل اختلاف است، اما این تحول را به نگرانیهای این نسل درباره هوش مصنوعی، سیاست و رویدادهای جهانی، و نیز به افت شدید احساس بهزیستی در میان جوانان پیوند میدهد.
نقطه شروع مقاله نظرسنجی مؤسسه هریس از حدود ۲۱۰۰ آمریکایی است که نشان میدهد نزدیک به یکسوم نسل Z خود را مذهبی میدانند، در حالی که این نسبت در میان میلنیالها، نسل X و بومرها حدود یکپنجم است. نویسنده سپس به دادههای بازار کتاب میپردازد. بر پایه آمار مؤسسه Circana BookScan، فروش کتاب مقدس در آمریکا از ۹٫۷ میلیون نسخه در سال ۲۰۱۹ به ۱۹ میلیون نسخه در سال ۲۰۲۵ رسیده، یعنی تقریباً دو برابر شده است. به گزارش انجمن ناشران آمریکا، کل صنعت نشر در ۲۰۲۵ حدود ۲٫۵ درصد رشد کرد و به ۳۲٫۵ میلیارد دلار رسید، اما نشر دینی با ۹٫۳ درصد رشد به ۲٫۲ میلیارد دلار رسید و بیشترین رشد را در میان شاخههای نشر عمومی داشت. مقاله همچنین به دادههای گروه پژوهشی بارنا استناد میکند که بر اساس آن مطالعه هفتگی کتاب مقدس در نسل Z از ۳۰ درصد در ۲۰۲۴ به ۴۹ درصد در ۲۰۲۵ رسیده و در این نسل، برخلاف الگوی گذشته، مردان (۵۴ درصد) از زنان (۴۶ درصد) جلوتر هستند.
یکی از جالبترین بخشهای مقاله به این تناقض میپردازد که با وجود رونق فروش کتاب مقدس، کتابفروشیهای تخصصی مسیحی سهم چندانی از این رونق نبردهاند. به گزارش گروه Parable که اطلاعات حدود ۱۶۵ فروشگاه از نزدیک به هزار فروشگاه مسیحی آمریکا را در اختیار دارد، فروش این فروشگاهها در ۲۰۲۵ تنها حدود ۲٫۳ درصد رشد کرده، در حالی که رشد کل کتابفروشیها ۴٫۱ درصد بوده است. در این فروشگاهها کتاب مقدس و هدایای مذهبی هر کدام حدود ۲۸ درصد فروش را تشکیل میدهند و به گفته انجمن خردهفروشی مسیحی، بسیاری از آنها در حال تبدیل شدن به بوتیکهایی هستند که نیمی از کالایشان کتاب و نیمی دیگر هدیه است. به بیان دیگر، تقاضا برای کتاب مقدس وجود دارد، اما این تقاضا از مسیر خردهفروشی عمومی و فضای دیجیتال عبور میکند.
نویسنده نسل Z را «نخستین نسل دیجیتالبومیِ ایمان» مینامد و به رشد اپلیکیشنهای دینی اشاره میکند. اپلیکیشن کاتولیکی Hallow که در سال ۲۰۱۸ راهاندازی شد، بیش از ۱۰ میلیون دانلود و ۱۰۵ میلیون دلار سرمایه جذبشده گزارش میکند. اپلیکیشن Glorify مدعی بیش از ۲۵ میلیون کاربر است و دور سرمایهگذاری آن را شرکت سرمایهگذاری Andreessen Horowitz هدایت کرده است. YouVersion، بزرگترین اپلیکیشن کتاب مقدس، از مرز یک میلیارد دانلود گذشته و ۱۸٫۵ میلیون کاربر روزانه دارد. نمونههای تازهتری مانند Scroll the Bible نیز معرفی میشوند که یک جوان ۲۱ ساله آن را ساخته و مطالعه کتاب مقدس را به شکل «اسکرول» آشنای شبکههای اجتماعی درآورده است.
در بخش پایانی، نویسنده به دادههای گالوپ درباره بهزیستی جوانان میپردازد: تنها ۴۴ درصد جوانان ۱۸ تا ۲۹ ساله آمریکایی خود را «شکوفا» میدانند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۰ برابر ۶۴ درصد بود؛ این تندترین افت در میان همه گروههای سنی است. نتیجهگیری نویسنده این است که نسلی که با بحران بهزیستی روبهروست به سنتهای آزمودهشده بازمیگردد و به باور او همزمانی این دو روند تصادفی نیست. او از منظر کسبوکار نیز سه پیام میگیرد: فروشگاههای مسیحی باید سبد کالای خود را متنوع کنند، «فناوری ایمان» حوزهای رو به رشد برای سرمایهگذاری است، و ناشران بزرگ کتاب مقدس بیشتر در نقش تأمینکننده محتوا برای اپلیکیشنهای دیگران ظاهر میشوند.
ارزیابی و تحلیل
مقاله نقاط قوت روشنی دارد. دادههای فروش آن محکم و قابل تأیید است؛ رقم ۱۹ میلیون نسخه را منابع مستقل نیز گزارش کردهاند و Circana سال ۲۰۲۵ را پرفروشترین سال کتاب مقدس در ۲۱ سال گذشته دانسته است. بخش مربوط به جابهجایی کانال فروش نیز اصیلترین و کاربردیترین قسمت مقاله است و برای هر کسبوکاری که با محتوای دینی سروکار دارد نکتهای عملی در بر دارد. نویسنده همچنین محدودیتهای دادههایش را پنهان نمیکند و صریحاً میگوید مرکز پژوهشی پیو شاهد روشنی برای احیای دینی در میان جوانان نیافته است.
با این حال، مقاله در چند جا از دادههایش فراتر میرود. نخست، یک خطای عددی در آن دیده میشود: از قول بارنا نوشته است که مطالعه هفتگی کتاب مقدس در کل جمعیت آمریکا ۱۲ واحد رشد کرده و از ۳۹ درصد به ۴۲ درصد رسیده است، که این دو عدد با هم جور درنمیآیند. در گزارش اصلی بارنا، ۳۹ درصد رقم سال ۲۰۰۰ است؛ این شاخص در ۲۰۲۴ به ۳۰ درصد رسیده و در ۲۰۲۵ به ۴۲ درصد برگشته است. دوم، عنوان مقاله بیش از دادهها ادعا میکند. دادهها نشان میدهند که نشر دینی «سریعترین رشد» را داشته، نه اینکه «داغترین موضوع» باشد؛ ۲٫۲ میلیارد دلار نشر دینی تنها حدود هفت درصد از بازار ۳۲٫۵ میلیارد دلاری نشر را تشکیل میدهد. رشد آن چشمگیر است، اما سهمش کوچک است.
مسئله مهمتر این است که مقاله شاخصهای متفاوتی را یکی میگیرد. خرید کتاب مقدس با خواندن آن یکی نیست، خواندن با باور یکی نیست، و باور با دینداری نهادی و حضور در کلیسا یکی نیست. خود بارنا هشدار داده است که میزان مطالعه از میزان باور جلو افتاده و درصد کمتری از مردم اقتدار کتاب مقدس را قاطعانه میپذیرند. بخشی از فروش نیز به هدیه دادن یا خرید نسخههای متعدد مربوط است، و مقاله دادهای ارائه نمیکند که نشان دهد خریداران این ۱۹ میلیون نسخه عمدتاً از نسل Z بودهاند.
کیفیت منابع پیمایشی مقاله نیز یکسان نیست. معلوم نیست نظرسنجی هریس را چه کسی سفارش داده و در چه تاریخی انجام شده است. دادههای بارنا از بیش از ۱۲ هزار مصاحبه آنلاین در سال ۲۰۲۵ به دست آمده و پژوهشگرانی مانند رایان برگ، از جامعهشناسان شناختهشده دین در آمریکا، به این روش ایراد گرفتهاند؛ آنها به پژوهش روششناختی پیو استناد میکنند که نشان میدهد نظرسنجیهای آنلاینِ داوطلبانه، بهویژه درباره جوانان، ممکن است نتایج گمراهکننده بدهند. در مقابل، گزارش دسامبر ۲۰۲۵ پیو نتیجه گرفت که جوانان آمریکایی بهطور میانگین بسیار کمتر از بزرگسالان مسنتر مذهبیاند و حتی از جوانان یک دهه پیش هم کمتر دیندارند. گزارش تازهتر پیو، که دوازده روز پس از انتشار این مقاله منتشر شد و نویسنده آن را ندیده است، از «سیگنالهای متناقض» سخن میگوید: جوانترین بزرگسالان، یعنی تقریباً ۱۸ تا ۲۲ سالهها، از نظر حضور در مراسم دینی متمایزند، اما جوانان ۲۳ تا ۲۶ ساله امروز کمتر از همسنهای خود در سال ۲۰۱۴ مذهبیاند. بنابراین ممکن است چیزی در حال تغییر باشد، اما هنوز نمیتوان آن را احیای فراگیر دینی در نسل Z نامید.
چند نکته دیگر نیز از اعتبار نتیجهگیری مقاله میکاهد. بخشی از رشد فروش به رویدادهای مشخص گره خورده است؛ برای نمونه، حدود ۲٫۴ میلیون نسخه تنها در سپتامبر ۲۰۲۵ و همزمان با موج واکنشها به قتل چارلی کرک فروش رفت. چنین جهشی واکنش به یک رویداد سیاسی است و لزوماً روندی پایدار را نشان نمیدهد. پیوند علّی میان افت بهزیستی و بازگشت به دین نیز اثبات نشده است، زیرا شاخص بهزیستی گالوپ وابستگی دینی را اندازه نمیگیرد و خود گالوپ اثر دین بر بهزیستی را غیرمستقیم و تا حدی از راه پشتوانههای اجتماعی توصیف میکند؛ بنابراین جمله «تصادفی نیست» برداشت نویسنده است، نه یافتهای مبتنی بر داده. سرانجام، آمار دانلود و کاربران اپلیکیشنها را خود شرکتها اعلام کردهاند و این ارقام بهطور مستقل تأیید نشدهاند؛ ضمن اینکه تعداد دانلود معیار ضعیفی برای سنجش استفاده واقعی است.
جمعبندی
این مقاله را میتوان به دو گونه خواند و اعتبار این دو خوانش یکسان نیست. اگر آن را «سیگنال بازار» بدانیم، معتبر و قابل اتکاست: تقاضا برای محتوا و محصولات دینی واقعاً افزایش یافته، سرمایهگذاری خطرپذیر وارد حوزه «فناوری ایمان» شده و کانالهای فروش از کتابفروشیهای تخصصی به خردهفروشی عمومی و فضای دیجیتال منتقل شده است. اما اگر آن را «سیگنال اجتماعی» مبنی بر دیندارتر شدن نسل Z بخوانیم، شواهدش ضعیف و محل مناقشه است؛ معتبرترین دادههای پیمایشی این ادعا را تأیید نمیکنند، شواهد مثبت عمدتاً از پیمایشهای آنلاین و نهادهای مسیحی میآید و فروش کتاب با دینداری یکی نیست.
از همین رو، عنوان دقیقتر برای این مقاله میتوانست چنین باشد: محتوای دینی سریعترین رشد را در بازار نشر و اپلیکیشن دارد و جوانان سهم مهمی در آن دارند، اما اینکه این رشد به معنای احیای دینی باشد هنوز ثابت نشده است.
لینک مقاله:
https://www.forbes.com/sites/pamdanziger/2026/10/16/religion-is-the-hottest-topic-in-books-and-apps-gen-z-is-driving-it/











